Nederland heeft besloten in 2027 de Nederlandse Pride Beweging voor te dragen voor de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid van UNESCO. De Nederlandse Pride Beweging is voor ons als gemeenschap belangrijk erfgoed en een belangrijk onderdeel in de strijd voor LHBTQIA+ rechten. Met deze nominatie kan Pride het eerste LHBTQIA+ immaterieel erfgoed op deze lijst worden!
UNESCO verdrag immaterieel erfgoed
In 2012 heeft Nederland het UNESCO verdrag met betrekking tot immaterieel erfgoed uit 2003 ondertekend, voluit ‘UNESCO Verdrag inzake de Bescherming van Immaterieel Cultureel Erfgoed’. Dat betekent dat we vanaf dat moment alle levende tradities, ambachten, festiviteiten en culturele praktijken in Nederland, die we met elkaar delen en aan elkaar doorgeven, immaterieel erfgoed noemen. Hierbij kun je denken aan feesten, ambachten, rituelen, muziek, eten of manieren van samenleven die betekenis geven aan identiteit en verbondenheid. Hier valt dus ook de Pride Beweging onder!
Nationale inventaris
Een van de verplichtingen voor de landen die het verdrag ondertekend hebben is het inventariseren van het erfgoed op het eigen grondgebied. Sinds de ondertekening van het Verdrag in 2012 werkt Nederland aan deze inventarisatie. Pride Amsterdam heeft in 2019 haar erfgoed aan de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland toegevoegd.
Internationale lijst
Naast deze landelijke inventarissen stelt ook UNESCO een overzicht samen van het immaterieel erfgoed dat wereldwijd beoefend wordt. De deelnemende landen kunnen hiervoor jaarlijks immaterieel erfgoed, dat zij op hun eigen inventaris hebben staan, nomineren. Op deze lijst met een overzicht van het wereldwijde immaterieel erfgoed staat tot nu toe geen enkel LGBTIQA+ gerelateerd immaterieel erfgoed. Daar willen we nu verandering in brengen.
Nominatie Pride
Nederland heeft in het verleden al een aantal keren immaterieel erfgoed dat in Nederland beoefend wordt voorgedragen, onder andere het Ambacht van Molenaar, de Corso’s en het Zomercarnaval Rotterdam. Minister Letschert van OCW heeft het afgelopen jaar besloten om in 2027, namens Nederland, Pride voor deze lijst voor te dragen. Hiermee kan Pride het eerste LGBTIQA+ immaterieel erfgoed op deze lijst worden! UNESCO besluit hierover in het najaar van 2028.
Prides kunnen aansluiten
Als de Pride Beweging door UNESCO wordt bijgeschreven op de lijst van immaterieel erfgoed kunnen andere Prides overal ter wereld zich daarbij aansluiten, zodra ze de status van nationaal erfgoed hebben gekregen. Momenteel is Brussel Pride naast Amsterdam de enige andere Pride die deze nationale status al heeft, maar diverse Prides in Europa en Zuid-Amerika zijn ook bezig met het aanvraagproces.
Help mee!
Op dit moment wordt er hard gewerkt aan een nominatiedossier waarbij de input en betrokkenheid van de gemeenschap/beoefenaars van onschatbare waarde is.
Wil jij hier aan bijdragen? Ga naar de petitie en laat een persoonlijke boodschap achter.
Voor meer informatie, bekijk ook de FAQ over Pride als immaterieel erfgoed of neem contact op met Marije Cornelissen.
FAQ over Pride als Immaterieel Erfgoed
Wat is Immaterieel Erfgoed (IE)?
Immaterieel Erfgoed bestaat uit culturele praktijken, tradities, ambachten en festiviteiten die mensen met elkaar delen en aan elkaar doorgeven. Het is levend erfgoed dat zich kan aanpassen aan de omstandigheden en de samenleving. Denk aan feesten, ambachten, rituelen, muziek, eten of manieren van samenleven die betekenis geven aan identiteit en verbondenheid.
Wat zijn de kenmerken van Immaterieel Erfgoed?
- Het wordt van generatie op generatie doorgegeven.
- Het is levend erfgoed, dat wil zeggen dat het al generaties lang wordt beoefend en daarmee zowel een verleden, een heden als een toekomst heeft.
- Immaterieel Erfgoed is dynamisch erfgoed, het is constant in ontwikkeling en past zich steeds aan, aan onder andere de maatschappelijke ontwikkelingen, nieuwe wet en regelgeving, etc.
- De beoefenaars, in ons geval Pride organisatoren en deelnemers, zijn de ‘eigenaar’ van hun erfgoed. Zij ervaren hun erfgoed als een culturele uiting die zij willen levend houden door het door te geven aan nieuwe generaties beoefenaars.
Wat is het UNESCO Verdrag voor Immaterieel Cultureel Erfgoed?
Het UNESCO-verdrag (voluit: “UNESCO Verdrag inzake de Bescherming van Immaterieel Cultureel Erfgoed”) is in 2003 tot stand gekomen en Nederland heeft het in 2013 ondertekend. Het Verdrag beschrijft immaterieel erfgoed als een bron van culturele diversiteit en een bijdrage aan duurzame ontwikkeling. Het versterkt het gevoel van identiteit en continuïteit van gemeenschappen, groepen en individuen en bevordert respect voor culturele diversiteit en menselijke creativiteit.
De belangrijkste doelstellingen van het verdrag zijn:
- het beschermen (levend houden) en ondersteunen van immaterieel cultureel erfgoed
- het vergroten van bewustzijn over het belang van immaterieel cultureel erfgoed
- het bevorderen van respect voor het immaterieel cultureel erfgoed
- en het stimuleren van internationale samenwerking
Het Verdrag is geratificeerd door bijna alle landen in de wereld. De enige landen die niet hebben geratificeerd zijn de Verenigde Staten, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, Guyana, Israël en Rusland. Zij kunnen daarom geen erfgoederen voordragen voor de internationale lijst. Zuid-Afrika en het Verenigd Koninkrijk zijn recent wel toegetreden tot het Verdrag, en kunnen ook Pride bij laten schrijven als erfgoed.
Waartoe verplicht het UNESCO verdrag?
Ieder land dat het UNESCO Verdrag ondertekent, verplicht zich om het immaterieel erfgoed op haar grondgebied in kaart te brengen/te inventariseren. Omdat immaterieel erfgoed dynamisch en levend erfgoed is, is dat een proces dat steeds doorgaat.
Nederland is in 2013 begonnen met het inventariseren van het immaterieel erfgoed in Nederland. Nadrukkelijk IN Nederland, want het gaat om het immaterieel erfgoed dat in Nederland beoefend en doorgegeven wordt. Hieronder valt dus ook al het erfgoed dat door middel van migratie naar Nederland gekomen is en hier beoefend wordt.
Wat is de ‘Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid’?
Naast dat ieder land dat het Verdrag ondertekend heeft een eigen inventarisatie maakt hanteert ook UNESCO een aantal lijsten voor immaterieel erfgoed waaronder de “Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid”. Dit is de bij dit Verdrag bekendste UNESCO-lijst. Hierop staan bijna 800 voorbeelden van immaterieel erfgoed uit de hele wereld. Het doel van deze lijst is niet om “topstukken” aan te wijzen, maar om de diversiteit van immaterieel erfgoed wereldwijd zichtbaar te maken. De term “representatief” verwijst dus naar die diversiteit, niet naar belangrijkheid of kwaliteit.
Wat is de rol van KIEN (Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland)?
KIEN is door de Nederlandse regering aangewezen om het UNESCO verdrag voor immaterieel erfgoed in Nederland te coördineren. Dit doet men onder andere door zich in te zetten voor meer zichtbaarheid en het toekomstbestendig maken van immaterieel erfgoed. Een belangrijke manier waarop ze dit doen, is door onderzoek te verrichten en kennis te delen. Daarnaast wordt er ook advies op maat gegeven over het doorgeven, ontwikkelen en promoten van erfgoed. Samen met de beoefenaars van het immaterieel erfgoed wordt er gekeken naar wat de uitdagingen en kansen zijn en wordt er meegedacht over hoe men goed voor het erfgoed kan zorgen.
Van wie is het Immaterieel Erfgoed?
Vanuit het UNESCO verdrag bezien zijn het altijd de beoefenaars van het erfgoed die als ‘eigenaar’ gezien moeten worden. Dat is ook logisch omdat alleen zij de kennis en kunde hebben om het erfgoed door te geven aan een nieuwe generatie beoefenaars. Als gevolg hiervan zijn het ook de beoefenaars zelf die besluiten of zij hun erfgoed al dan niet zichtbaar willen maken in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland.
Is Pride Amsterdam nationaal immaterieel erfgoed?
In 2019 heeft Pride Amsterdam zich bij laten schrijven in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Dit betekent niet dat Pride Amsterdam de enige Pride in de Nederlandse Inventaris kan zijn, iedere Pride in Nederland kan zelf besluiten of men wil worden bijgeschreven in de Inventaris.
Waarop wordt de voordracht beoordeeld?
Bij UNESCO wordt de voordracht beoordeeld op basis van de criteria voor immaterieel erfgoed zoals die in het Verdrag beschreven zijn. Theoretisch mag een persoonlijk waardeoordeel over het erfgoed dus niet worden meegenomen bij de beoordeling van een aanvraag.
Wel zal deze voordracht naar verwachting controverse opleveren bij een aantal landen die zijn aangesloten bij het Verdrag en die hierover adviseren in de Evaluation Body. Deze Evaluation Body doet een voordracht aan de ‘Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage’, die hier uiteindelijk over besluit tijdens hun jaarlijkse vergadering in november/december 2028.
Daarom is het extra van belang om aan te tonen dat Pride aan alle voorwaarden voldoet in het nominatiedossier, zoals het betrekken van de community, en het vergaren van steunbetuigingen. Iedereen kan helpen door de petitie te ondertekenen en een statement achter te laten over de waarde van Pride.
Wat als het erfgoed in meer landen wordt beoefend, zoals Pride?
Omdat veel immaterieel erfgoed zich niets van grenzen aantrekt, worden sommige vormen van erfgoed in meerdere landen beoefend. Landen kunnen er daarom voor kiezen gezamenlijk immaterieel erfgoed bij UNESCO voor te dragen. Een enkel land kan dan ook nooit een specifieke vorm van immaterieel erfgoed claimen.
Nadat een vorm van immaterieel erfgoed reeds door een land is bijgeschreven op de UNESCO lijst kunnen andere landen, als zij het erfgoed nationaal hebben bijgeschreven, ervoor kiezen zich bij deze voordracht aan te sluiten.
Momenteel heeft naast Pride Amsterdam ook Brussel Pride de status van nationaal erfgoed in België. Zij kunnen nu al aansluiten bij de voordracht. In diverse andere landen in Europa en Zuid-Amerika zijn Prides bezig met het verwerven van nationale status, om zich later aan te kunnen sluiten.
Betekent bijschrijving van Pride op de lijst ook erkenning van Pride?
Erkenning is een lastig begrip bij immaterieel erfgoed omdat bij immaterieel erfgoed altijd de beoefenaars centraal staan. Dit zijn de mensen met de kennis en kunde van hun erfgoed en alleen zij zijn in staat om hun erfgoed door te geven naar een volgende generatie. Overheden of buitenstaanders zijn daar niet toe in staat. Kort door de bocht, als de beoefenaars hun erfgoed ervaren als erfgoed, dan is het ook hun erfgoed.
Wat betekent het borgen van erfgoed?
Centraal bij het UNESCO Verdrag staat het borgen van het Immaterieel Erfgoed; dat betekent het levend houden van het Erfgoed en het overdragen daarvan naar nieuwe generaties. Bij dit borgen is de betreffende gemeenschap essentieel. Zonder hun inzet, kennis en kunde kan het immaterieel erfgoed niet levend gehouden worden. De uitdagingen waar de beoefenaars voor kunnen komen te staan kunnen zowel intern zijn zoals teruglopende interesse in het erfgoed als extern. hierbij kun je denken aan bijvoorbeeld steeds nieuwe of strenger wordende wet- en regelgeving en stijgende kosten en juridische verantwoordelijkheid die de organisatie van het erfgoed steeds lastiger maakt.
Waarom helpt deze voordracht uiteindelijk de Pride Beweging overal ter wereld?
Ook al spreekt UNESCO niet graag van erkenning (omdat het de beoefenaars zelf zijn die hun erfgoed erkennen als waardevol erfgoed dat zij willen doorgeven), kun je toch spreken van een erkenning van het erfgoed als het internationaal wordt bijgeschreven. Het maakt de diversiteit aan immaterieel erfgoed wereldwijd zichtbaar. Als Pride wordt bijgeschreven zal dit ook het eerste erfgoed zijn dat de LHBTQIA+-community betreft. Geen van de huidige inschrijvingen is direct gelinkt aan deze gemeenschap.
Kan Immaterieel Erfgoed ook verdwijnen?
Als er geen beoefenaars meer zijn die hun erfgoed willen doorgeven aan nieuwe generaties kan het immaterieel erfgoed verdwijnen. Soms gebeurt dit omdat niemand het erfgoed nog relevant vindt maar het kan ook zijn dat (nieuwe) wet en regelgeving het beoefenen van het immaterieel erfgoed onmogelijk maakt (denk aan het afsteken van consumenten vuurwerk). Daarnaast kan immaterieel erfgoed ook ophouden te bestaan omdat de samenleving door de jaren heen is veranderd waardoor bepaalde tradities en rituelen niet meer geaccepteerd worden zoals bijvoorbeeld het katknuppelen of palingtrekken. Bovendien kan het ook gebeuren dat immaterieel erfgoed zich door de veranderende samenleving moet aanpassen zoals gebeurt is bij de figuur van zwarte piet bij het Sinterklaasfeest.
Naast dat er immaterieel erfgoed kan verdwijnen kan er ook nieuw immaterieel bijkomen enerzijds kan dit het gevolg zijn van migratie, vaak verandert dit erfgoed dan weer omdat het zich aanpast aan de omstandigheden in Nederland. Daarnaast kan er ook vanuit bijvoorbeeld de jongeren cultuur nieuw immaterieel erfgoed ontstaan.
Wat is het verschil tussen Immaterieel Erfgoed en Werelderfgoed?
Het Werelderfgoed Verdrag is een UNESCO verdrag uit 1972 en benadrukt de noodzaak om cultureel en natuurlijk erfgoed te beschermen tegen bedreigingen zoals verval, vernietiging en de gevolgen van sociale en economische veranderingen. Het betreft bij Werelderfgoed altijd materieel erfgoed. In Nederland zijn onder andere de Amsterdamse grachtengordel, de Waddenzee en het Rietveld-Schroderhuis door UNESCO erkend als Werelderfgoed. De verschillende UNESCO cultuur- en erfgoedverdragen zijn juridische instrumenten die landen binden aan het beschermen, behouden en toegankelijk maken van cultuur. Voor meer informatie, zie de website van UNESCO.
Wat kan ik doen om te helpen als individu?
Iedereen die Pride als cultureel erfgoed een warm hart toedraagt kan helpen! Je kunt de petitie ondertekenen om aan te geven dat jij dit initiatief steunt. Hoe meer ‘beoefenaars van het erfgoed’ de petitie ondertekenen, hoe beter. Alle Pride deelnemers, of zij nu tot de LGBTQIA+ community behoren of ally zijn, kunnen hun steun betuigen.
Ook is het voor UNESCO belangrijk dat Pride deelnemers kunnen bijdragen aan de nominatie. Daarom willen we graag weten wat Pride voor jou betekent. Iedereen die de petitie ondertekent krijgt de kans om ook een boodschap achter te laten over wat de waarde van Pride voor hen is. Deze bijdragen zijn heel waardevol voor de nominatie, en heel welkom.
Wat kan ik doen om te helpen als Pride-organisator?
Als je zelf actief bent bij een Pride-organisatie, in Nederland of waar dan ook in de wereld, zou het geweldig zijn als je wilt helpen om de petitie te promoten. Op sociale media, onder medewerkers en vrijwilligers en naar maillijsten van je achterban.
Ook kun je zelf het proces in gang zetten om nationaal erfgoed te worden, meestal via het Ministerie van Cultuur, om jouw Pride ook te laten bijschrijven als nationaal cultureel erfgoed. Als jouw Pride de nationale status van immaterieel cultureel erfgoed heeft, kan deze ook aangemeld worden voor de internationale lijst van UNESCO. Als de nominatie tenminste succesvol is
Prides in Nederland kunnen ook specifiek helpen door een ‘Letter of Consent’ te schrijven, waarin staat wat de waarde van Pride voor jou en je deelnemers is, en waarin je aangeeft dat je de nominatie ondersteunt.
Meer informatie?
Als het antwoord dat je zoekt hier niet tussen staat, neem dan contact op met Marije Cornelissen.
